| در اين نوشتار نتايج تحقيقات به زبان ساده، بدون تشريح دلائل، بطور خلاصه و قابل اجرا در مزرعه آورده شده است.
زراعت چغندرقند به روش سنتي و نيمه مكانيزه پرهزينه مي باشد بطوريكه عملكرد 30-25 تن ريشه در هكتار معادل هزينه هاي توليد مي باشد. از اين رو بايد كميت و كيفيت توليد بالا برده شود تا زراعت اين محصول توجيه اقتصادي داشته باشد.
اينك موارد مهم و مؤثر در افزايش كميت و كيفيت توليد در زراعت چغندرقند آمده است.
اميدوار است اين نوشته مورد استفاده زارعين و مروجين قرار گرفته و گامي در جهت افزايش بهره وري از آب و زمين و دسترنج كشاورزان باشد.
انتخاب زمين :
خاكهايي با بافت متوسط و نسبتاً عميق براي زراعت چغندرقند مناسب مي باشند. در خاكهاي با شوري كم و اصطلاحاً لب شور نيز مي توان چغندرقند كشت نمود. ولي با بالا رفتن شوري محصول كاهش مي يابد. خاكهاي خيلي سبك و خيلي سنگين مناسب رشد اين گياه نيستند.
تناوب زراعي :
چغندرقند گياهي وجيني است كه ضمن كاهش تراكم علف هاي هرز حاصلخيزي خاك را بهبود ميبخشد. لذا براي كاهش جمعيت علف هرز، آفات و بيماريها بايد چغندرقند در تناوب زراعي مناسب قرار گيرد. در يك قطعه زمين حداكثر سه سال يك بار چغندر كشت شود. اگر كشت در يك قطعه هر پنج سال يك بار صورت گيرد مناسب تر خواهد بود. از تناوبهاي مناسب مي توان (غلات، غلات، چغندرقند) يا (چغندرقند، غلات، گياه علوفه اي) يا (چغندرقند، غلات، سيب زميني، غلات، گياه علوفه اي) و يا (چغندرقند، يونجه، يونجه، يونجه، غلات) را نام برد. غلات شامل گندم، جو، ذرت و سورگوم مي باشد. توصيه اكيد مي شود بقاياي چغندرقند و ساير محصولات زراعي به نحو مناسب به زمين برگردانده شود تا حاصلخيزي خاك افزايش يابد.
تغذيه چغندرقند :
جهـت تعيين نيـاز كودي چغندرقند در هر قطعه بايد نمونه خاك تهيه و با توجه به تجزيه آن مقادير
كودهاي پر مصرف شامل فسفر، پتاس، ازت و كودهاي كم مصرف مشخص و در اختيار گياه قرار داده شود. از مصرف زياد كود ازت در چغندرقند بويژه پس از سپري شدن 60 روز از رشد آن جداً خودداري شود. ضرورت دارد كودهاي فسفري و پتاسي در پائيز يا بهار در عمق خاك قرار داده شود ثلث ازت مورد نياز را بلافاصله قبل از كاشت و ثلث آن پس از تنك و ثلث ديگر در زمان 8-6 برگي مصرف شود. مصرف ازت بصورت كودكاري اثر بهتري دارد.
عمليات تهيه زمين براي زراعت چغندرقند :
1- زير شكني :
چغندرقند نياز به خاك زراعي نسبتاً عميق دارد. لايه هاي فشرده طبيعي يا مصنوعي در اثر تردد ماشين آلات از مقدار محصول مي كاهد. هر سه تا چهار سال يك بار بايد لايه هاي فشرده شده خاك با استفاده از زير شكني شكسته شود. زمان مناسب عمليات زير شكني در تابستان و بعد از برداشت محصول غلات و در رطوبت پايين خاك مي باشد.
2- شخم :
جهت برگرداندن بقاياي محصول قبلي و آماده سازي بستر مناسب براي رشد چغندرقند، شخم ضروري است. زمان انجام شخم بسيار مهم است. شخم در رطوبت خيلي كم و خيلي زياد باعث خرابي ساختمان خاك از نظر دانه بندي مي شود. مناسب ترين زمان براي عمليات شخم در زراعت چغندرقند پائيز سال قبل است موقعي كه رطوبت خاك در حد گاورو مي باشد. يخبندان زمستان كلوخه هاي بوجود آمده را خرد خواهد كرد.
در خاك مرطوب از شخم زدن جداً بايد پرهيز نمود. توصيه اكيد مي شود كه كليه عمليات آماده سازي (شخم، ديسك، لولر و در آوردن جوي و پشته ها) در پاييز انجام شود تا در اولين فرصت در بهار پس از مصرف علف كش تماسي جهت معدوم ساختن علفهاي هرز سبز شده احتمالي، كشت با بذر كار انجام گيرد.
3- عمليات خاك ورزي در بهار :
چنانچه عمليات شخم، ديسك و لولر در پاييز سال قبل انجام گرفته باشد. در بهار مي توان با ديسك بسيار سبك (10 – 8) سانتيمتر و يا پنجه غازي ضمن مخلوط نمودن علف كش با خاك و مسطح كردن خطوط شخم، بستر را براي كاشت آماده نمود.
چنانچه در بهار رطوبت لايه زيرين خاك بالا باشد از بكاربردن لولر و ماشين آلات سنگين شديداً جلوگيري شود. قطر مناسب دانه هاي خاك پس از عمليات آماده سازي و قبل از كاشت يك تا دو سانتيمتر خواهد بود.
بايد هر سال جهت عمليات شخم عوض شود. ضرورت دارد عمق شخم در هر سال يك تا دو سانتيمتر بيشتر گردد تا رفته رفته به ضخامت خاك زراعي افزوده شود. در زمان كاشت در بهار استفاده از تراكتورهاي جفت چرخ از فشردگي خاك مي كاهد. از ورود ماشين آلات براي عمليات اضافي و بي مورد به مزرعه جداً خودداري گردد. چنانچه با يك بار ورود تراكتور به مزرعه چند كار با هم انجام شود بهتر است.
كاشت :
مناسبترين تراكم چغندرقند يكصد تا يكصد و بيست هزار بوته در هكتار است. فاصله رديف ها حداكثر بايد 50 سانتيمتر باشد. كشتهاي 60 × 40 و 50 × 40 مناسب تر بوده، كميت و كيفيت محصول در اين روش بالا مي رود. براي كاشت 50 × 40 بايد بذركار را بترتيب ذيل تنظيم نمود.
وسط طول بار يك عدد پايه با فاروئر قرار داده و در فاصله 25 سانتيمتري در طرفين آن دو واحد كارنده قرار مي گيرد. فاروئر هاي بعدي بفاصله 90 سانتيمتر از پايه فاروئر وسطي در دو طرف قرار مي گيرند و فاصله ها همه با هم مساوي و برابر 90 سانتيمتر خواهد بود. بقيه واحدهاي كارنده را از واحدهاي كارنده طرفين پايه فاروي وسط به ترتيب 40 و 50 و 40 و 50 … در نظر مي گيرند. هر چه تعداد واحد كارنده بذر كار بيشتر باشد مناسبتر است. بهتر است از بذركارهاي شش رديفه و بالاتر استفاده نمود.
مناسبترين عمـق كاشـت در اكثر خاكـها دو تا سـه سانتيمتـر است. عمق كاشت يكنواخت بذر، ريشه هاي يكنواخت توليد مي كند. كليه بذرها حتي بذرهاي چند جوانه را بايد با بذر كار پنومايك كشت نمود. هرچه زودتر در اواخر زمستـان و اوائل بهار پس از يخبندان ها چغندرقند كشت گردد مناسبتر است. در اراضي با خاك لب شور بايد از روش 50 × 40 استفاده نمود و بيلچه هاي بذر كار را بزرگتر انتخاب كرد (بيلچه ذرتي) تا پس از كشت دو رديف روي يك پشته وسط پشته به حالت برجسته باقي بماند.
مبارزه با علف هاي هرز :
چنانچه با علف هرز مبارزه نشود ممكن است بيش از 75 درصد محصول از بين برود. طرق مناسب مبارزه با علف هاي هرز چغندرقند عبارتند از استفاده از تناوب زراعي صحيح، وجين دستي، وجين ماشيني، مبارزه شيميايي و مبارزه تلفيقي.
استفاده از تيغه هاي شمشيري و يا كولتيواتور با پره هاي خورشيدي علاوه بر از بين بردن علفهاي هرز داخل رديفها، سله را از بين برده و خاك را نيز تهويه مي كند. مناسب ترين روش مبارزه با علف هرز استفاده از سمپاش كولتيواتور تركيبي است. در اين روش فقط روي رديفهاي چغندرقند علف كش تماسي انتخابي پاشيده و علف هرزهاي بين رديف ها را توسط تيغه كولتيواتور از بين مي برند.
مبارزه شيمايي بايد در مرحله دو تا چهار برگي علفهاي هرز باشد. جهت مبارزه با علفهاي هرز دائمي بايد مزرعه را به چند قسمت تقسيم نمود و هر سال يك قطعه را پس از آبياري و رشد علفهاي هرز دائمي با علف كش عمومي تماسي (رانداپ) سمپاشي نمود تا علفهاي هرز دائمي از ريشه خشك شوند. خسارت علفهاي هرز در 10 هفته اول خيلي شديد است. علفهاي هرز پس از 10 هفته رشد چغندرقند نمي تواند به محصول صدمه قابل توجه بزنند.
آبياري :
در اكثر خاكها بايد از روش آبياري نشتي يك در ميان استفاده نمود. تحقيقات نشان داده است در اين روش علاوه بر 30-20 درصد صرفه جوئي در مصرف آب، كيفيت محصول نيز بالا مي رود. استفاده از سيفون در آبياري نشتي لازم و ضروري است. با استفاده از سيفون پخش آب در تمام خطوط مزرعه يكسان خواهد شد.
يكنواختي آبياري موجب يكنواختي رشد شده و كار برداشت مكانيزه را راحت تر خواهد نمود. با قطع متناوب آب سيفون ها و راه اندازي مجدد آنها، عمق نفوذ آب در طول مزرعه يكنواخت تر مي شود. اتصال غلطكهاي مخصوص به بذر كار بدليل صاف كردن كف نشتي ها تلفات آب را در آبياري خاك آب كاهش ميدهد.
مبازره با آفات :
از افات مهم چغندرقند كك – كارادرنيا – اكروتيس (طوقه بر) – سر خرطومي دمبرگ و ريشه – ليتا و مگس چغندر و… را مي توان نام برد. جهت مبارزه با آفات تعيين زمان مبارزه از اهميت زياد برخودار است. معمولاً لاروهاي جوان و كوچكتر را براحتي مي توان از بين برد. حتي در آفت اگروتيس اگر لاروها كوچك باشند با سمپاشي از بين مي روند ولي چنانچه بزرگتر شوند نياز به طعمه مسموم مي باشد. در زمان دو برگي كك مي تواند كل مزرعه را از بين ببرد. كشتهاي زود از گزند بعضي آفات خصوصاً كك مصون خواهند ماند.
چغندرقند با برگهاي سالم محصول بيشتري توليد مي نمايد لذا در حفظ آنها در مقابل آفات بايد با دقت عمل نمود
مبارزه با بيماري ها :
از بيماري هاي مهم چغندرقند رايزومانيا، لكه برگي، كرلي تاپ، سفيدك و پوسيدگي ريشه را مي توان نام برد. در مورد سفيدك با مشاهده اولين آثار آن توسط قارچ كش ها مي توان از شيوع و شدت آن جلوگيري كرد. در مورد رايزومانيا، نماتد، كرلي تاپ از ارقام مقاوم استفاده مي كنند. تناوب زراعي را حتماً بايد رعايت نمود. زيرا يكي از راههاي مبارزه با بيماري اجراي تناوب زراعي صحيح است.
برداشت :
در زراعت بهاره چنانكه كشت به موقع انجام شود چغندرقند در اوايل پائيز قابل برداشت مي باشد. بسته به نوع خاك 25-15 روز قبل از برداشت بايد آبياري قطع شود. رطوبت مناسب خاك در زمان برداشت مهم است. در رطوبت كم انتقال كلوخ به مخزن در برداشت مكانيزه و در رطوبت زياد انتقال گل به ماشين اتفاق مي افتد. از زخمي شدن ريشه در زمان برداشت بايد جداً جلوگيري نمود. هرچه فاصله برداشت تا تحويل به كارخانه كمتر باشد محصول داراي كيفيت بالا خواهد بود.
توصيه مي شود طوقه از محل آخرين دمبرگ سبز چسبيده به آن قطع شود. تحويل چغندرقند با طوقه گرچه موجب افزايش محصول مي شود ولي درصد قند را كاهش مي دهد. باقيمانده طوقه و اندام هوايي در خاك موجب افزايش مواد آلي خواهد شد. قطع طوقه در برداشت هاي دستي باعث افزايش وزن چغندرقند تحويلي خواهد شد. حداكثر قطع طوقه يك تا دو سانتيمتر از تاج ريشه به پايين مي باشد، بيشتر از اين مقدار باعث افت محصول مي گردد.
برداشت با كمباين موجب خرد شدن برگها و تبديل سريع آن به مواد آلي و بهبود ساختمان خاك مي شود. اندام هوايي يك هكتار چغندرقند برابر 30 – 20 تن كود حيواني مي باشد.
در برداشت با كمباين و چغندركن تنظيم فاصله بين سك چغندركن بسيار مهم است معمولاً دو تا چهار سانتيمتر توصيه مي شود. چغندركن ها با پايه هاي متحرك راندمان كار برداشت را بيشتر خواهند كرد. كندي تيغه هاي چغندركن باعث فشردگي خاك و اتلاف انرژي است.
پس از برداشت چغندرقند جمع آوري ريشه ها از سطح مزرعه ضروري است. چنانكه براي تحويل چغندر برداشت شده به كارخانه مشكل وجود دارد بايد چغندرها در كنار مزرعه در جائي كه امكان حمل و نقل بعدي باشد سيلو گردد.
برداشت زود هنگام چغندرقند در پاييز موجب افزايش محصول غلات جايگزين آن خواهد بود. براي اينكه چغندرقند بموقع برداشت شده و جاي آن زراعت ديگر كشت شود بايد چغندر در بهار زودتر كاشته شود.
|
